Čitanje

Čitanje z knihi „CAVREIN“

Wutoru 11. měrca 2014 wopytaštaj Šwicaraj naš Serbski gymnazij. Čitanje a knižne předstajenje wuhotowa so jako přihot za 11. lětnik, kotryž poby štwórtk, 13.měrca, na knižnych wikach. Zdobom bě čitanje dźěl Tandem-projekta Šwicy. Lětsa steji Šwica w srjedźišću Lipšćanskich knižnych wikow. Šwicaraj słušetaj pak tež k 0,5% ludnosće w Šwicy, kotraž rěči retoromansce. Leo Tuor, awtor předstajeneje knihi a Claudio Spescha, jeho přełožowar, předstajištaj nam powědacy essay „Cavrein“.

Leo Tuor bydli dźensa w Surrein, něhdźe 3 hodźinow wot St.Moritz zdalene a žiwješe so jako młodostny wot pastyrjenja wowcow, přez čož zamóže jara dokładnje přirodu jeho wokoliny a hońtwu wopisować. Dźensa je swobodny spisowaćel.

Přełožowar Claudio Spescha, bydlacy w Zürichu, dźěła jako redaktor při šwicarskim, retoromanskim radijowym a telewizijnym sćelaku RTR. Wobě wobknježitaj retoromanšćinu z dźěćatstwa sem.

Essay „Cavrein“ je Tuorowa mjeztym štwórta kniha a tematizuje zwrěsćenje hajnka při hońtwi skalnych kozowow (Steinbock). Tuor sam je hajnk a podawizna je wosebje zajimawa, dokelž je w retoromanšćinje spisana. Tola w tutej twórbje zhladuje tež kritisce na hońtwu, zasudźi falšny wobchad z natřělenymi zwěrjatami. Tuor wustupowaše jako jara přemyslowacy čłowjek. Jeho twórby wobsahuja tuž njemało filozofiske zhladowanja. Cituje rady wulkich filozofow, kaž Friedricha Nietsche.

Wjeršk knižneje prezentacije bě čitanje z knihi w retoromanšćinje. Je to woprawdźe rjana rěč, kotraž jara přijomnje we wušomaj klinči. Tuor sam wopisuje retoromanšćinu jako wosebje klinčacu, zwukowu rěč.

Nawjazajo na čitanje w retoromanšćinje sćěhowaše žiwa rozmołwa, přirunajo našej dwě mjeńšinje. Při tym mnoho zajimaweho zhonichmy, na přikład, zo je retoromanšćina w Šwicy připóznata hamtska rěč a tuž stat tutu wotpowědnje aktiwnje spěchuje. Retoromanaj zajimowaštaj pak so tež za nas, wšako chcychu tež wjace wo nami a našej situaciji zhonić.

Zasadnje je so čitanje wšěm jara derje lubiło a nadźijamy so, zo so tež w přichodźe tajke projekty přewjedu, wšako so tak tež naše narodne wědomje skrući.

Lydija Sćapanec

.